Min il öncə olduğu kimi, bu gündə torpaqlarımızın işğalı, millətimizin ən böyük faciəsidir. Qaçqın, məcburi köçkün dalğası illər boyu vətənimizin başı üstündən əskik olmayıb. Ermənlər işğal etdikləri ərazilərdə tarixi memarlıq abidələrimizi vəhşicəsinə dağıdaraq əvəzində öz iyrənc əkslərini yamaq vurmağa çalışırlar. Bununla onlar millətimizin hüququnu taptalıyaraq, dünyada özlərinə haqq qazandırmağa çalışırlar.
Azərbaycanın ən gözəl guşələrindən biri olan, öz təbii sərvətləri, tarixi abidələri, milli sərvətləri ilə seçilən Kəlbəcər 1993-cü ildən ermənlərin təcavüzü altındadır. Oturub bu illəri vərəqləyəndə elə bir gün olmur ki, keçmişə qayıdıb, uşaqlıq illərimin ən gözəl, firavan qaçqın sözünü dilimə belə gətirmədiyim, o qayğısız illərimə qayıdıb, xəyallarda da olsa vətənim Ağdabanı, dünyaya göz açdığım, suyu, torpağı ilə qidalanıb boya çatdığım o diyarın hər qarışını gəzib dolanmamış olmuram. Hərdən o, ağla belə gəlməyən 8 aprel Ağdaban faciəsini gözlərimin qarşısından bir kino lenti kimi keçirəndə döyükmüş halda qeyri-iradi olaraq ətrafıma boylanıram. Hər şeyin yenidən cərəyan etdiyini guman edirəm. Atışma, ətrafımdan ötən güllələrin sədəfindən kənara çəkildiyimi təsəvvür edirəm.
1992-ci il, aprelin 7-dən 8-nə keçən gecə; Kəlbəcərin gözəl yaylaqları, müalicəvi bulaqları, səfalı məhsulları, qonaqpərvər insanları ilə seçilən Ağdaban kəndi. Kənddə həmişəki kimi sakitçilikdir. Kənd əhli hərə öz isti komasında kimisi yatıb, kimisidə öz həyət bacasında hərlənir. Ucqar zona olduğundan dağ ətəklərində qalan qar yığnaqlarının soyuq küləyi havaya bir qədər rütubətlik versədə, yazın gəlişi kəndimizdə də özünü göstərmişdir. Oyanmış təbiət, günəşin qaynar şəfəqləri altında qızınmağı səbirsizliklə gözləyirdi. Kəndimizdəki bütün çiçəklər kimi bənövşə də çox olardı. Yazın son aylarında kolların, daşların dibindən baş qaldıran bu çiçəklər öz ətri ilə ətrafa gözəl bir təravət verərdi. Hər il bu çiçəklərin açmağını səbirsizliklə gözləyərdim. Heç ağlıma belə gətirməzdim ki, o çiçəkləri bir daha dərə bilməyəcəm....
Arabir atılan güllə səsləri kəndimizdə səs-küyə səbəb oldu. Mən qardaşımla güllə səsinə oyanmışdıq. Mənim 7 yaşım var idi. Qardaşım iki yaş məndən böyükdür. Ağdaban kəndi təcavüzkar qonşularımızın, Çapar kəndi ilə sərhəd zonası olduğu üçün belə atışmalar tez-tez olardı. Odur ki, hər şeyin tezliklə yat-yut olacağını guman etdik. Atam və anam hadisənin nə yerdə olduğunu öyrənmək üçün həyətə çıxdılar və bizə bərk-bərk tapşırdılar ki, bayıra çıxmayaq, əgər çıxarıqsa atılan güllələr bizə dəyə bilər. Belə hadisələr kəndimizdə çox olmuşdur.
Mən qardaşımla pəncərədən bayıra baxırdıq. Həmişə olduğu kimi, ulduz kimi parıldayan güllələr kəndimizin üzərində işıq saçıb sönürdü. Ancaq gözlənilmədən hər şey daha dəhşətli oldu. Kəndimizin ağır raketlərlə atəşə tutulduğunu gördük. Evlərin bəziləri yavaş-yavaş yanmağa başladı. Bizim evimiz hündür və qıraqda olduğundan kəndin içərisində cərəyan edənləri asanlıqla görürdük.
Həyət bacada qaçan qadınlar, uşaqlar atəşə tutulurdu. Mən qardaşımla donub qalmışdıq, həyacandan boğazımız qurumuşdu. Qapını açıb həyətə düşmək istədim. Qardaşım əlimdən tutaraq, geri çəkdi: Bacıcan öldürərlər - dedi: Dustaqlıqda qalan məhbus kimi evimizin eyvanından bayıra açılan qapıya boylandım. Atılan güllələrin təsirindən qapı tez-tez açılıb örtülürdü. Doğrudan da bayıra çıxmaq təhlükəli idi. Qardaşım əlimdən buraxmırdı hər dəqiqə qaçmaq üçün cəhd göstərəcəyindən qorxurdu, hər vasitə ilə sözü fırlayıb, fikrimi yayındırmağa çalışırdı ki, qorxmayım. Bu mümkün olardımi?
Gözlərimin qarşısında insanlar güllələnirdi, evlər yandırılırdı, diri insanların fəryadına belə baxılmadan oda atılıb yandırırdılar. Bu əsl müharibə idi, lap...babamın danışıqları kimi; Qadınları, uşaqları xilas etmək üçün hərəkətə gələn maşınlar raket güllələri ilə atəşə tutulurdu, insanlarla birlikdə parça-parça olub ətrafa səpələnirdi. Kəndimizin burulğanlı tüstüsü göylərə lap... hündürlərə qalxaraq bu dəhşətli müharibənin acı həqiqətlərini dünyaya, bütün bəşəriyyətə çatdırmağa çalışırdı. Ana torpaq, əzizlərinin axan qan selindən boğularaq dilə gəlmişdi o gün “Oyanın ey insanlar deyirdi-sizin ətrafınızda əfi ilana bənzəyən qansoran ermənlər var. Onlar sizi fəlakətə düçar edib mənə sahib çıxmaq üçün gəliblər”... Bəli həmin gün torpaq da, daş da, adi bir ot da dilə gəlmişdi. O qanlı günün şahidi olan hər kəs bu kədərli ssenarini gözləri önündən keçirdikdə Ağdaban faciəsini təkrarən yaşamamış olmur.
Tarixi baxımdan Stalin dövrünü xatırladırdı o gün. Balanı anadan zorla qoparan faşistlər, körpə fəryadına baxmadan oda atıb yandırmaqla özlərini Bəşəriyyətə hakim kimi tanıtmaq istəyirdilər. Ağdabanı doğma anası Kəlbəcərin qoynundan zor gücünə alıb yandırıb taladılar. Əhalisini bir günün içində amansız surətdə qətlə yetirdilər. Qız, gəlinlərimizi əsir götürüb, böyük məbləğdə pula özümüzə satdılar. Görəsən ermənilər bununlamı dünyada özlərinə bəraət qazandırmağa çalışırlar? Nə qədər özgə torpaqlarına göz diksələr də səpdikləri toxumdan özləri kimi saxta insanlar cücərəcək. Axı özgənin torpağını mənimsəyə bilməzlər. Torpaq Allah tərəfindən bəxş edilən müqəddəs hədiyyədir.
Bu gün qəriblikdə qalan vətənim Ağdaqanın hər qarışı uşaqlıq illərimi şirin xatirəsi ilə bağlıdır. İndi mən, öz yurduma, ata ocağıma, doğulduğum evə gedib, vətənimin torpağına ayaq basaraq təmiz havasını udub, göz yaşı kimi saf bulaqlarından su içə bilmirəm. Çox həsrətindəyəm o yerlərin. Hətta yuxularımda belə ayaq bassam qaranlıq bir müdhişlikdə azıb qalıram. Torpağıma uzanan qollarım qandallanır, gülünə, çiçəyinə əl uzadıb qoxulamaqdan məhrum oluram.
Həsrətində olduğum vətənim Ağdabanın hər daşında Dədə Şəmşirin telli sazının kövrək simi gizlənir, gecə-gündüz həzin nəğmələri ilə insanları həmişə olduğu kimi, düzlüyə, sədaqətə, hünərə, cəsarətə, dostluğa, qardaşlığa çağırır.

Yamanları nə şad olsun, nə gülsün,
Bilinməz sirləri qoy aləm bilsin,
Elin qəzəb əli başını bölsün,
Çəksin o da ahu zar, Ağdabanda.

Şəmşirəm bu işə eli qatmıram.
O namərdin tikəsini dadmıram.
Gecə-gündüz nifrin edib yatmıram
Məhv olsun o xain mar Ağdabanda.

Aşıq Şəmşirin zərif və şirin şerlərinin hər birində Kəlbəcərin bütün incəlikləri, düşmənin heç vaxt tapa bilməyəcəyi sirli xəzinələri qələmə alınıb. Dədə Şəmşirin bu həqiqətləri ildən-ilə, nəsildən-nəsilə keçəcək, dünyanın xəyanət qıfılının ən müqəddəs, mərhəmətli, qiymətli açarına çevriləcək. Kəlbəcərin Azərbaycana məxsus olmasını bütün dünyaya əks etdirəcək.
Ermənilər ancaq bir məqsədlə gəlmişdilər Ağdabana: dinc insanları qətlə yetirmək, evləri uçurub yandırmaq, qeyri-insani cəza üsullarından istifadə edərək, əsir və girovlar götürüb işgəncə vermək.... Həmişə saxta göz yaşları axıda-axıda mələk donuna girərək siz bizim mehriban qonşularımızsınız - dedilər. Girəvə düşən kimi şeytan cildinə girib qan tökdülər. Hiyləgər erməni quldurları bir gecənin içində şeytan əməlləri ilə Ağdabanı mühasirəyə alaraq yerlə yeksan elədilər, silahsız insanları qorxudaraq öz ata-baba yurdlarından qovdular. Ağdabana sahib çıxdılar.
Erməni quldurları məqsədlərinə nail oldular. Kəndimizi əhatə edən meşələri yandırmaqla əhalinin çıxış yolunu bağlamağa çalışırdılar. Ancaq qar təmiz ərimədiyindən bəzi yerlərdə quru yarpaqlar tüstülənirdi. Meşələr insanların ah-naləsini içinə çəkərək uğultulu tük irpədici əks-səda buraxırdı kəndə. Tanklar kəndimizə daxil olmuşdu, qabaqlarına keçən ölü, diri hamısını dımir dabanları altında xıncım-xıncım edirdi. Kolxozun mal-qarası qarət edilirdi. Kəndimizin arasında görsənən yük maşınlarına qiymətli xalçalar, ev avadanlıqları və c. yiğilirdi.
Mən qardaşımla hələ də fürsət tapıb evdən çıxa bilmirdik. Atışma ara vermirdi. Atamın səhəti ilə əlaqədar ayaqları tutulmuşdu. Yeriməyi üçün kiməsə nəyəsə dayaq verməli idi. Yeganə xilaskarımız anam da bilərdi.Evimizin bir tərəfindən düşən raket mərmisi dəhşətli ıldırım kimi partladı. Biz durduğumuz otağın pəncərələri çilik-çilik olub üstümüzə töküldü. Ağlayıb qışqırmağa başladıq. Tezliklə evdən çıxmaq lazım idi. Dünyaya göz açıb istisinə qızındığımız müqəddəs ocaqdan. Mərmilərin gurultusundan boş çarpayımız beşik kimi yırğalanırdı. Bir zamanlzr atamın mənə hədiyyə etdiyi, günəş formasında oyuncaq, hardansa da alovlanaraq döşəmənin üzərinə düşdü. Alışıb-yanan bu oyuncaq həmişəki sözünü son anda da təkrar etdi:-“ma...ma” (ona əl vuranda belə səs çıxarardı). Çat-çat liub uçmaq üzərində olan divarlardan, hələ körpəliyimizdə anamın bizim üçün oxuduğu həzin layla səsləri eşidilirdi. Bəlkə də mənə belə gəlirdi.
Evimizin bir tərəfi uçub-tökülmüş toz-duman içində tüstülənirdi. Əgər evdən gec çıxarıqsa yana bilərdik, ancaq neca xilas olacağımızı bilmirdik. Qapının çıxışı uçub-tökülmüş diklərlə bağlanmışdı. Qəribə deyildimi,” Bənək” adlı itimiz iki ayağı üzərində həyətdə o tərəf, bu tərəfə yeriyərək, əllərini göyə açıb ulayırdı. Sanki Allahdan bizə kömək olmağını istəyirdi.
Gözlərim qonşumuz Camal əmiyə sataşdı. O, Balaca qızını çiyinləri üstə götürərək sürətlə qaçırdı. Görünür Ülvüyyə də bizim kimi evdə tək qalıbmış – deyərək ağlaya-ağlaya köks ötürdüm. Bəs bizi kim xilas edəcək? Yəqin atamla, anamı öldürüblər... Ola bilməz bacıcan, ola bilməz – deyərək qardaşım məni sinəsinə sıxdı. Sözlərinə əlavə etdi – bəlkə onların bizim köməyimizə ehtiyacı vardır.
Qaqaşım bəs, bəs biz burdan necə çıxaq – deyərək Elnurun gözlərinə baxdım. Çox vahiməli və ümüdsüz baxışları var idi qardaşımın. Özünü zorla ələ almışdı, məni qucaqlayıb öpə-öpə ağlayırdı. Elə bil hər ikimizdə ölməyimizlə razılaşmışdıq.
Birdən qardaşım var gücü ilə qışqırdı - vurdular, vur...du...lar, yox-yox ay Al...l...ah. Mənə elə gəldi ki, atılan güllə qardaşıma dəyib - yox-yox qurban olum məni tərk etmə burda, mən sənsiz heç nə bacarmayacağam – deyərək Elnuru öpə-öpə bağrıma basdım:
-Vurdular, Camal əmini, kafırlar Camal əmini atdılar bacıcan. Dönüb tozlu yola baxdım. Balaca Ülviyənin yumaq kimi qıvrılıb-açıldığını, bir qədər kənarda isə Camal əmini üzü üstə başı parçalanmış gördüm. Düşmənin atdığı güllə balaca qızcığazın kürəyindən keçərək, atasının beyninə işləmişdi.Qızcığaz qanına bulaşmış balaca əllərini atasına uzadaraq canını tapşırdı.
Bu üç yaşlı qızcığaz öz şıltaqlığı ilə məhəllədə hamının sevimlisinə çevrilmişdi. Sıx kirpikləri, iri qara gözləri, ağıllı baxışları var idi Ülvüyyənin. Qızcığazı tanıyanlar işıqlı gələcəyi var deyərdilər. Qaranlıq gələcəyi oldu bu qızcığazın. Onun körpə dünyasına əbədi qaranlıq, bu səs küydən uzaq bir aləm açıldı. Kim bilir o, balaca ürəkdə hansı uşaq arzuları var idi Ülvüyyənin. O, kafırlar balaca qızcığazın qəhər dolu baxışlarını gözündə əbədi dondurdular.
Körpəyə, müdafiəsiz bir insana güllə atmaq, insanlığa xas olan xüsusiyyət deyil, bu əsl xəyanətdir.
Barıt qoxusu adamın beyninə işləyirdi. Anamı pəncərə önündə görcək hər ikimiz sevindik. Taxta nərdivanın köməyi ilə evimizin pəncərəsindən düşdük; Heç bir şey götürmədən. Hətta çörək götürmək belə ağlımıza gəlməmişdi. Az sonra evimiz gözümüz önündə alova büründü. Yanan evimizin tüstüsü, alovu bizi düşmən gözündən yayındırdı, tuşlanan güllələrdən qorunmaq üçün azacıq da olsa şərait yaratdı.
Anam üçün çətin idi. Atamı qoyub getmək istəmirdi. Hər ikimizi öpərək ALLAH sizi qorusun mənim balalarım – dedi: Qardaşıma tapşırdı ki, bacını düşmən əlinə vermə.
Mən qardaşımla atam görsətdiyi dərə aşağı üz tutduq. Dərə bataqlıq idi. Soyuqdan ayaqlarımız donurdu. Ayağımızda ayaqqabı olmadığından daş, çınqıl ayaqlarımızı əzirdi, ağrını fərqinə belə varmadan qaçırdıq. Kənd əhlinin bir qismi ilə rastlaşdıq. Adamlara qoşularaq, meşələri, düzləri, dərələri keçdik. Aclıq və yorğunluq hamı kimi bizi də üzmüşdü, danışmağa heyimiz qalmamışdı.körpələr çörək deyə ağlayırdılar. Analar isə körpələrin qarşısında cücsüz idi. Halsızlıqdan ölənlər də olurdu.
İki gündən sonra Kəlbəcərin Bağırlı kəndinə çatdıq. Yerli sakinlər belə çətin məqamda bizə hər cür köməkliklər göstərdilər.
Həmin gün Ağdaban faciəsinin qanlı izlərini zamanın sel, suları yuya bilməyəcək. Neçə-neçə körpələr yetim qaldı. İnsanlar əsir götürüldü. Dinc əhali güllələndi. Bu da mənim uşaqlıq xatirələrim.
Əzizlərimizi itirsək də, doğma vətənimiz Ağdabandan didərgin düşsək də, gələcəyə ümidlə və nikbin baxırıq. Qəmin, kədərin, dərdin qarşısında aciz qalmamışıq. Bir-birimizə arxa dayaq oluruq, son tikəmizi yarı bölürük. Inarırıq ki, torpaqlarımız işğalçılardan mütləq azad olacaq. Axı Vətən itkisi Vətənindən heç bir günahı olmadan qovulmaq, bu heç bir vicdana və əxlaqa sığan deyil.
Üzümü tuturam bütün Kəlbəcər əhlinə, əgər biz bütün başımıza gələnləri unutsaq, onda heç kəs bizim Vətənimizi geri qaytarmayacaq, elimizi, obamızı gələcək nəsillər tanımayacaq. Mən əminəm ki, Ulu Tanrı biz insanların haqq səsini eşidəcək.
Unutsaq, unudularıq və bir də
Torpaq! - əgər uğrunda ölən varsa,
Vətəndir! – deyərək hər an Vətən uğrunda, torpaq uğrunda, haqq-ədalət mübarizəsinə və lazım gələrsə, müharibəsinə yumruq kimi birləşib hazır olaq.

SƏBİNƏ ZAHİRİ